Than Sinh Học

Than sinh học – Giải pháp cải tạo đất và lưu trữ carbon bền vững

Than sinh học (biochar) là một dạng vật liệu giàu carbon được tạo ra từ quá trình nhiệt phân các nguyên liệu hữu cơ như rơm rạ, trấu, vỏ cà phê, mùn cưa hoặc cành cây trong điều kiện yếm khí (thiếu oxy). Khác với than dùng làm nhiên liệu đốt, than sinh học chủ yếu được sử dụng để cải tạo đất, tăng năng suất cây trồng và góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái đất nông nghiệp ngày càng nghiêm trọng, biochar được xem là một giải pháp bền vững và thân thiện với môi trường.

Quá trình sản xuất than sinh học gọi là nhiệt phân (pyrolysis). Nguyên liệu sinh khối được đốt ở nhiệt độ khoảng 300–700°C trong môi trường hạn chế oxy. Thay vì cháy hoàn toàn thành tro và khí CO₂, phần lớn carbon trong nguyên liệu được giữ lại dưới dạng cấu trúc bền vững. Nhờ vậy, khi được đưa vào đất, than sinh học có thể tồn tại hàng trăm năm mà không bị phân hủy nhanh như chất hữu cơ thông thường. Điều này giúp “khóa” carbon trong đất, góp phần giảm lượng khí CO₂ trong khí quyển.

Một trong những đặc tính nổi bật của than sinh học là cấu trúc xốp với diện tích bề mặt lớn. Các lỗ rỗng li ti giúp giữ nước và chất dinh dưỡng hiệu quả, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Khi trộn vào đất, biochar làm tăng độ tơi xốp, cải thiện khả năng giữ ẩm và giảm hiện tượng rửa trôi phân bón. Điều này đặc biệt hữu ích đối với đất cát, đất bạc màu hoặc những vùng khô hạn.
Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy việc bổ sung than sinh học vào đất có thể giúp tăng năng suất cây trồng, giảm nhu cầu sử dụng phân hóa học và cải thiện độ pH của đất chua. Ngoài ra, biochar còn có khả năng hấp phụ kim loại nặng và các chất ô nhiễm trong đất, góp phần cải thiện môi trường canh tác. Nhờ đặc tính hấp phụ mạnh, than sinh học cũng được ứng dụng trong xử lý nước thải và khử mùi trong chăn nuôi.
Tại Việt Nam, nguồn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, trấu và vỏ cà phê rất dồi dào. Việc tận dụng các nguồn nguyên liệu này để sản xuất than sinh học không chỉ giúp giảm tình trạng đốt rơm rạ gây ô nhiễm không khí mà còn tạo ra sản phẩm có giá trị phục vụ nông nghiệp. Một số mô hình sản xuất nhỏ lẻ đã được triển khai tại các vùng trồng lúa và cà phê, bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực trong cải tạo đất và tiết kiệm chi phí phân bón.
Tuy nhiên, để than sinh học phát huy tối đa hiệu quả, cần lựa chọn nguyên liệu và nhiệt độ sản xuất phù hợp. Tính chất của biochar có thể thay đổi tùy theo loại sinh khối và điều kiện nhiệt phân. Vì vậy, việc nghiên cứu và hướng dẫn kỹ thuật cụ thể cho từng loại đất là rất cần thiết.

Tóm lại, than sinh học không chỉ là sản phẩm của công nghệ nhiệt phân mà còn là công cụ quan trọng trong nông nghiệp bền vững. Với khả năng cải tạo đất, tăng năng suất và lưu trữ carbon lâu dài, biochar hứa hẹn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu trong tương lai.
Liên Hệ - Than SH Hòa Trí - Khánh Hòa